50 jaar logistiek

Van Control tower
naar Control room

Geen computers, weinig televisie, veel persoonlijk contact en handmatige administratie. Bij Philips is aandacht voor production control en de industrie is verder verdeeld in materials management en distributie. In deze periode is steeds meer een verschuiving te zien van nationale naar Europese oriëntatie. De EEG groeit met Griekenland in 1981 (Spanje en Portugal volgen in 1986).

1976 - 1985

Samenleving

Het zijn de sweet seventies. Nederland heeft nog maar twee televisiezenders die alleen ’s avonds uitzenden. Overdag speelt het leven zich vooral buiten af; kinderen op straat, jongeren in cafés en discotheken, boodschappen bij De Gruyter of met de rijdende SRV-wagen voor de deur. Langzaam verandert het dagelijks leven; er komen meer auto’s op de weg, televisiebeelden komen in kleur en steeds meer vrouwen blijven werken ook nadat ze kinderen krijgen. Verder is er (net als nu) een groot huizentekort waardoor de inhuldiging van koningin Beatrix in 1980 gepaard gaat met het Amsterdamse kroningsoproer: “Geen woning, geen kroning!”. Ook de grote protesten tegen kernraketten in 1981 (Amsterdam) en 1983 (Den Haag) laten zien dat burgers zich luid laten horen, net als de opkomende milieubeweging. In 1977 wordt Nederland heftig opgeschrikt door de vliegtuigramp in Tenerife met 583 doden. Op 30 november 1976, 11 maanden na mijn start, werden de eerste huizen opgeleverd in Almere.

Technologie
De technologie staat nog in de kinderschoenen. Informatie halen we uit de krant en uit de Oosthoek encyclopedie. Telefoonaansluitingen zijn alleen vast en werd dus door het hele gezin gedeeld. In de huiskamer staat een grote beeldbuis-tv met antenne en op iedere hoek van de straat staan telefooncellen. Maar in garages en kleine kantoren worden de eerste fundamenten gelegd voor een revolutie. Microsoft wordt in 1975 opgericht, Apple volgt in 1976, en in Nederland start in 1979 Compudata, later bekend als Tulip Computers. Computers zijn in die tijd vooral voorbehouden aan bedrijven of universiteiten: een Cray-supercomputer kostte 8-10 miljoen dollar, en toch haalt die slechts 80 MHz met een opslag van 300 MB per DD-19 schijf. Op kantoor klinkt nog het getik van de telex, maar begin jaren ’80 verschijnt de fax en neemt IBM met MS-DOS (Microsoft) de eerste grote stap naar de digitale werkplek.

Internationaal
De wereld is verdeeld door de Koude Oorlog waarbij de Sovjet-Unie wordt geleid door Leonid Brezjnev. Na zijn dood in 1982 (met vervolgens enkele kort zittende leiders) wordt hij opgevolgd door de jonge hervormer Michail Gorbatsjov. In China sterft Mao Zedong in 1976, wat een eind maakt aan een tijdperk dat door zijn ‘rode boekje’ werd gedomineerd. Spanje neemt afscheid van dictator Franco en kiest langzaam de weg naar democratie. In 1978 overlijd niet één maar overlijden twee pausen kort na elkaar, een gebeurtenis die miljoenen katholieken in verwarring brengt. Het zijn jaren van geopolitieke verschuivingen, waarin langzaam nieuwe globale contouren zichtbaar worden.

Sport & Ontspanning
Na 1974 bereikt Oranje in 1978 opnieuw de WK-finale, ditmaal in Argentinië, maar ook daar wacht teleurstelling: geen wereldtitel. 2 jaar later, in 1980, wint Joop Zoetemelk de Tour de France. Wham, ABBA en Queen veroveren de wereld, en Doe Maar en Luv veroveren Nederland. De dood van Elvis Presley in 1977 maakt wereldwijd indruk, net als de moord op John Lennon in 1980. Nieuwe iconen dienen zich aan: Michael Jacksons Thriller in 1982, compleet met revolutionaire videoclips. Bioscoopklassiekers als Rocky, Star Wars en Jaws trekken volle zalen. Op tv worden TopPop, de Muppet Show, Dallas, Fawlty Towers en Happy days vaste prik in de Nederlandse huiskamer.

Inwoners
65 +

Prijs 1 liter melk
Prijs 1 liter benzine

Olympische spelen


Overleden


13,7 miljoen
1,5 miljoen (10,9%)

hfl. 0,80 (euro 0,34)
hfl. 0,80 (euro 0,34)

1976 - 1980 - 1984
7 gouden medailles

1976 Mao Zedong
1977 Elvis Presley
1980 John Lennon

Krant

Krant

Televisie

Top 40

Joop den Uyl

CDA

Platenspeler

Eredivisie

Telefooncel

Muhammad Ali

Stratenboek

Tegenpartij

Wham

All in the Family  1971 - 1979 Opening and Closing Theme
Happy Days - Opening Theme Song Credits - Intro
Doe Maar - Pa • TopPop

All in the family - Happy days - Doe maar

Logistiek

Logistiek in de late jaren zeventig en vroege jaren tachtig was nog een wereld van papier, stempels en typemachines. Bij de douane lagen dikke dossiers opgestapeld en wachtrijen waren eerder regel dan uitzondering. Het was een vak vol handenarbeid: documenten ophalen, formulieren rondbrengen, en vooral veel wachten. Toch begonnen zich de eerste contouren van moderne supply chains af te tekenen.

Automatisering
Ondertussen werd de stap van MRP1 naar MRP2 gezet, onder aanvoering van Oliver Wight. Daarmee kwam voor het eerst nadrukkelijk de vraag op tafel wat de invloed van de ene activiteit op de andere was: planning en productie werden niet langer los van elkaar gezien, maar als onderdelen van een groter geheel. En in juni 1982 introduceerde Keith Oliver de term “supply chain management” in een artikel van Arnold Kransdorff in de Financial Times, terwijl in Nederland wetenschappers al jaren bezig waren met hetzelfde gedachtegoed, zonder die benaming te gebruiken.

Distributie
Transport maakte in deze periode eveneens een gedaantewisseling door. Op de weg ontstonden internationale samenwerkingsverbanden zoals DSV, opgericht in 1976 door tien Deense transportbedrijven. Na de eerste barcode scan van een pakje Wrigley’s kauwgom in Ohio in 1974, had Albert Heijn in januari 1977 de Europese primeur door het allereerste product met een barcode te scannen in Heemskerk. Een kleine handeling die een revolutie in voorraadbeheer en retail aankondigde.

Kennisdeling
In deze periode kwam met name kennisdeling sterk op. VLM richtte in 1977 de MIG (Management Integrale Goederenstroombeheersing) op en begon in 1985 met het tijdschrift Inkoop en Logistiek. Het vak kreeg zichtbaarheid, vooral toen in 1984 de eerste Nederlandse Logistiekprijs werd uitgereikt.

Samenvattend
Wie terugdenkt aan deze jaren, ziet een vakgebied dat nog stevig in de papieren werkelijkheid geworteld was, maar tegelijk de eerste stappen zette richting digitalisering, integratie en globalisering. Het was de tijd van typemachines en telexen, maar ook de tijd waarin zaadjes werden geplant die zouden uitgroeien tot het moderne supply chain management zoals we dat nu kennen.

Vrachtwagens
Bestelauto
Systeem
HDD 10 mb
Boek
MIG

109.300
194.100
MRP2
50.000 gulden (1976)
1984 The Goal
1977

DHL

Barcode

Goldratt

ELA

Schengen

Apics

Baan

Postcode

1e iot

Log Mgt

Supply Chain

Kijfhoek

Loopbaan

Na de kerstvakantie met mijn LBO op zak, de eerste baan geaccepteerd en dat was op de luchthaven van Rotterdam. Geen bewuste keuze dus om de logistiek in te gaan, wel achteraf wel de juiste.

Het was midden jaren 70, de sweet seventies. Een baan betekende geld en dat gaf de mogelijkheid om te gaan stappen en leuke dingen te kopen, het was gebruikelijk in die tijd en in die omgeving om op je 16e-17e te gaan werken. Mijn eerste salaris was 520 gulden (236 euro) netto voor een maand werken. De helft daarvan ging naar mijn ouders als bijdrage in het huishoudgeld. Voor een zestienjarige in die tijd bleef er genoeg over.

Begonnen bij R.H. Hoogewerff air b.v. als loopjongen. Internet was er nog niet, dus airwaybills, document 31, T2, enz. moesten worden opgehaald en weggebracht naar luchtvaartmaatschappijen, douane en, bij afhalers, met de klant mee naar de opslag. Mijn eerste leidinggevende was Klaas Mast en kantoormanager was Peter Berkhout. Ik had nog geen rijbewijs dus met de metro vanaf station Maashaven en bus 33 vanaf centraal station.

Na 2 jaar kreeg ik de vraag of ik mee wilde helpen om BlisCargo (Bleckmann en Iscargo) op te starten met vrachtvluchten op Reykjavik. Na 2 maanden niets doen en dronken piloten begeleiden, toch maar eens verder kijken. Dat werd in oktober 1978 de overstap naar Holland Avia Transport op de importafdeling. Kantoormanager was Jan Groeneweg. In die tijd ook mijn declarantendiploma gehaald op het opleidingsschip de Jan Backx, dus mocht ik nu zelf de documenten T1, T2, 31, 32, 35, enz. invullen met de Olympia typemachine. In die tijd ook nog een zomer op de grote bestelbus gezeten om pakjes op te halen en weg te brengen. De foto van al het personeel op de luchthaven is een hardcopy foto die ik nog altijd in de kast heb liggen.

Vanaf 1980 tot 1985 gewerkt bij Datema Air op de exportafdeling. Geweldige tijd en we kregen regelmatig promotietrips aangeboden van luchtvaartmaatschappijen. Ik had ook een auto van de zaak (bestelwagen Fiat Fiorino), om regelmatig in de stad een pakketje op te halen, die ik ook privé mocht gebruiken. Van de 6 collega’s zijn er helaas 3 veel te vroeg overleden.

Het was de afsluiting van 10 jaar Zestienhoven, veel geleerd, nog veel meer gelachen en ik denk dan ook met ontzettend veel plezier terug aan die begintijd.

1976

BAF

Zestienhoven

Draaischijf

Typemach

Telex

Jan Backx

Jan Backx

Douane

Datema

Bowlen

Iscargo

Krant van 6 januari 1976

Naast de overlijdens van Breznjev, Mao en Franco veranderd er veel in de wereld, maar behalve de 'koude oorlog' zijn er weinig internationale problemen in de sweet seventies.

Televisie in 1976

Dit is de televisie van 6 januari 1976. Er waren nog maar 2 zenders, geen commerciele televisie en alleen in de avond was er uitzending. Uitzending aan het eind van de avond werd afgesloten met het volkslied.

Top 40 van 1976 week 1

Het is de tijd van de Disco aangestuurd door Saturday Night Fever. Al komen in de 2e helft van de jaren 70 ook punkbands opzetten. Eerste deel van de jaren 80 zijn voor Wham, Michael Jackson en Madonna.

Joop den Uyl

Legendarische leider van de PvdA en premier op 6 januari 1976, wint in 1977 met 53 zetels. CDA komt dan op 49 zetels, maar levert wel premier Dries van Agt in een kabinet met VVD.

CDA

Bij de verkiezingen in 1977 is het CDA een samenwerking tussen ARP-CHU en KVP, maar nog niet 1 partij, dat gebeurt pas in 1980.

Philips platenspeler

Populaire platenspeler in de jaren 70-80, die ik zelf ook had staan. Singles op 45 toeren en langspeelplaten op 33 toeren. Een single kostte in die tijd zo’n 5 gulden (euro 2,25)

Seizoen 1975 - 1976

Vergeten namen zowel bij de teams als de topscorers. Een eredivisie met FC Amsterdam, Telstar, FC Den Haag (na de fusie met Holland Sport) en zelfs FC Eindhoven. Ruud Geels werd topscorer en andere bekende en onbekende namen zie je op de lijst. Het middenveld bij Feyenoord bestond nog uit Willem van Hanegem en Wim Jansen. Het Nederlands voetbal was de top van de wereld met 2e plaatsen op de WK’s 74 en 78 en waarin Ajax net 3x achter elkaar de Europacup 1 (Champions League) had gewonnen.

Telefooncel

Met vaak maar 1 vaste verbinding meestal in de woonkamer en in veel huishoudens geen telefoon, was de telefooncel de mogelijkheid om toch iemand te bereiken. Het aantal telefooncellen in Nederland bedroeg zo'n 20.000. In 2008 waren dat er nog 4.000 en in 2011 heeft KPN uiteindelijk besloten met het stoppen van de exploitatie. Op enkele plaatsen zijn nog wel openbare telefoons zoals bijvoorbeeld op Schiphol.

Muhammad Ali

In 1978 verslaat Mohammad Ali (voorheen Cassius Clay), Leon Spinks in een titelgevecht. Nadat hij in 1977 nog had verloren, won Ali zijn wereldtitel terug. Uiteindelijk stopte Ali met boksen, december 1981 was zijn laatste gevecht. Ali is door Sports Illustrated gekozen tot wereldwijde sportman van de 20e eeuw.

70.000 stratenboek van Shell

Een zeer populaire innovatie uit 1983. In plaats van grote uitvouwkaarten, nu 100 steden in 1 handig boek. Bijna iedereen had deze naast zich liggen op de bijrijdersstoel.

De Tegenpartij

De typetjes Jacobse en van Es waren het niet eens met het beleid van toen en wilde de politiek in. Hoewel dit was bedoeld als een komische spiegel op de maatschappij, werd de Tegenpartij zo populair dat van Kooten en de Bie, de uitzendingen hebben gestaakt.

Wham

Andrew Ridgeley en George Michael hadden hun eerste hit in 1982 en waren vanaf de start tot 1986 zeer populair. Nog altijd is een van hun nummers vaak te horen met kerst. George Michael overleed in 2016.

DHL

In de luchtvracht klopte DHL voorzichtig aan de deur met een nieuw idee: wereldwijd expresvervoer van documenten en kleine pakjes. Op Zestienhoven met dagelijks tientallen documentzendingen van zeevrachtmanifesten lachten we er om, te duur en te marginaal, maar het concept zou later uitgroeien tot de huidige pakketdistributie.

Barcode

Nadat in 1973 in de USA de Universal Product Code (UPC) was opgezet, begon Albert Heijn in 1977 in Nederland met het scannen van boodschappen en was daarmee de eerste in Europa. De barcode heeft logistiek veel makkelijker gemaakt door een goede product herkenning en de mogelijkheid van track en trace. Toch stopt het gebruik van barcodes. Het einde is voorzien eind 2027, dan wordt wereldwijd overgestapt op standaardisatie van de QR code

Het Doel

In 1984 kwam “The Goal” uit geschreven door Eliyahu Goldratt. Dit was direct een grote hit bij de managementboeken. De bottleneck theorie wordt uitgelegd d.m.v. een verhaal over een manager in problemen.

ELA

In 1984 zijn diverse landelijke logistieke organisaties gaan samenwerken in de European Logistics Association (ELA). Inmiddels is het aantal leden sterk uitgebreid zoals in de afbeelding te zien.

Verdrag van Schengen

In 1985 tekende 5 landen (Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk en Duitsland) een akkoord voor het vrije verkeer en handel tussen die landen. Hierdoor verdween de grenscontrole.

1984 APICS - CPIM

APICS is in Nederland geïntroduceerd door Philips. Vanaf de start met CPIM is de opleiding in Nederland georganiseerd door VLM. De eerste opleiding CPIM was door APICS al opgezet in 1973 in de VS.

Baan systems

In 1978 gestart door de broers Jan en Paul Baan en vanaf 1985 in Barneveld. Baan systems groeide uit tot een van de grootste ERP leveranciers ter wereld met o.a. het ERP pakket Triton.

Postcode

In 1977 is in Nederland de postcode ingevoerd. Dit maakte het plannen van de postbezorging een stuk eenvoudiger. Inmiddels is de postcode niet meer weg te denken.

Internet of Things

Het allereerste gekoppelde apparaat in 1982 was een Coca Cola machine op de Carnegie Mellon University. Inmiddels zijn veel apparaten digitaal gekoppeld.

1985 Logistiek Management

Onder redactie van Wim Monhemius en een jonge Paul Durlinger wordt logistiek management besproken door o.a. van Hees, Botter, van Goor, Bertrand, Wortmann en Rien Ploos van Amstel.

Supply Chain Management

Op 4 juni 1982 gebruikte Arnold Kransdorff in de Financial Times voor het eerst de term “Supply Chain Management”. Het idee van samenwerken in ketens bestond al langer, echter dit was de eerste keer dat deze term werd gebruikt.

Kijfhoek

In 1980 is Kijfhoek in gebruik genomen. Kijfhoek is het spoorrangeer terrein bij Barendrecht en heeft een capaciteit van 4.000 goederenwagons per dag. Vanaf Kijfhoek is een directe aansluiting op de Betuweroute waardoor vrachtverkeer per spoor makkelijk het achterland in Europa bereikt.

1976

Gestart op 6 januari 1976, kon ik met het verdiende geld, met een groep vrienden in de zomer naar Luxemburg. Deze periode loopt dus van mijn 16e t/m mijn 25e en in zijn geheel op de luchthaven. Met het verdiende geld stappen in Rotterdam. In deze periode in 1983 ook mijn huidige vrouw leren kennen.

Guppie

Dat was de bijnaam van het toestel van British Air Ferries, met een dagelijkse vlucht van Zestienhoven naar Southend. Gestart in 1963 als BUAF en heeft uiteindelijk onder de naam BAF bestaan tot 2001. Het vliegtuig was een ATL-98 Carvair waar de vracht geladen werd via de opendraaiende neus.

Luchthaven Zestienhoven

Deze foto is gemaakt in 1979 bij een protest over de toekomst van de luchthaven. Zestienhoven was een kleine luchthaven waar iedereen elkaar kende. Cassettebandjes met de laatste Top40 hits werden verhandeld, de broodjes leverworst van de Aeroclub waren beroemd. Ontmoetingsplaatsen waren de centrale kantine, douane, Avia Presto. Vraag voor dit zoekplaatje is: Waar staat Jan?

Draaischijftelefoon

De ouderen kennen deze telefoon nog. Locatiegebonden dus alleen bereikbaar als je in de buurt was. Geen tiptoetsen maar een draaischijf. Dit model was de T65 van PTT (nu KPN)

Olympia typemachine

De eerste 6 jaar mijn typemachine. Na enkele typefouten kon je opnieuw beginnen. Had je meer exemplaren nodig dan was er ook nog carbonpapier. Veel documenten en airwaybills getypt op dit apparaat.

Telex

De fax kwam pas later, de eerste jaren communiceerde we via de Telex. Zeker met het buitenland was bellen onbetaalbaar, dus “appte” we via ponsbandjes.

Jan Backx

Van 1966 tot 1980 was de Jan Backx een opleidingenschip van de Haven- en vervoersopleidingen in Rotterdam. Hier heb ik een 2 jarige opleiding (1977-1979) declarant gevolgd. Deze opleiding was toch vnml. het weten te vinden van uitzonderingen in 10 dikke boeken wettekst.

Jan Backx Lokaal

Dit waren de leslokalen op het opleidingenschip de Jan Backx. Flink verouderd, waardoor het schip een jaar na mijn studie declarant, is gestopt. Helaas geen foto van mijn eigen klas uit die tijd.

Douane

Bij dit loket (aan de andere kant dan) stond ik samen met diverse collega’s van andere expediteurs vaak te wachten op onze documenten 31, 32, 35, T1, T2, enz. Na verloop van tijd kende we bij de douane alleen nog de gradaties spoed, bloedspoed en superbloedspoed. Deze foto is uit 1978.

Datema Air

Zo ongeveer ter hoogte van de “HO’ van Holland was mijn bureau van 1980-1985. Ik had de overstap gemaakt van import naar de export afdeling. Het was een gezellig kantoor met 6 mensen. Eerst onder leiding van Tom Braams later onder Herman van der Horst. Inmiddels zijn meerdere collega’s van toen, jong overleden.

Bedrijfsbowlen

Bij Datema nog een aantal jaren wedstrijd bowlen gedaan. Met collega Herman van der Horst, zijn vrouw Stella en 2 vrienden 1x per 2 weken bowlen. Ook nog aan diverse toernooien mee gedaan en daar zelfs nog eens een prijs mogen winnen.

Bliscargo


Weinig te doen, maar wel een leuke en bijzondere tijd bij Bleckmann Iscargo een paar maanden in 1978. Een regelmatige dienst tussen Reykjavik en Rotterdam was de doelstelling. Maar de dienst heeft niet lang bestaan. Foto is uit 1978.